Uroczysta Sesja Rady Miejskiej w Łaszczowie
z okazji Nadania Praw Miejskich miejscowości Łaszczów
która odbyła się w dniu 20 stycznia 2010 roku
Program uroczystości:
10.00 - Msza św. w kościele parafialnym w Łaszczowie
11.30 - Uroczysta Sesja Rady Miejskiej w Łaszczowie
powitanie zaproszonych gości
zarys historii Łaszczowa
przemówienia okolicznościowe
część artystyczna
Rys historyczny Łaszczowa
Pradzieje Łaszczowa są ściśle związane z historią szlacheckiego rodu Łaszczów, herbu Prawda. Protoplastą tej rodziny był Łaszcz z Wrońska, podkomorzy ciechanowski, którego przodek o imieniu Łaskarz, przeniósł się wraz z księciem Ziemowitem z Mazowsza na Ruś bełską.
Początki miasta sięgają połowy XVI wieku. Miejscowość stała się miastem w roku 1549, kiedy to król Zygmunt August 22 stycznia w Piotrkowie, we wtorek po św. Agnieszce nadał Aleksandrowi Łaszczowi, podkomorzemu bełskiemu i staroście horodelskiemu dokument zezwalający na założenie miasta w miejscu swojej dziedzicznej wsi Domaszysz , obecnie Domaniż. Pierwotna nazwa miasta „Prawda” od rodowego herbu Łaszczów „Prawdzic” nie przyjęła się i już około roku 1553 miasto zaczęto nazywać Łaszczowem. Zostało ono ulokowane na prawie magdeburskim, a kolejne przywileje nadane przez króla Zygmunta Augusta to: prawo wrębu w lasach królewskich, zwolnienie, na 20 lat od szosu, czyli podatku od miejskich parceli, podatków publicznych, targowego i mostowego. Dość ważnym przywilejem dla rozwoju miasta otrzymanym od króla Zygmunta III była organizacja targów i jarmarków: 2 targi tygodniowo i 6 jarmarków rocznie. Jak na tamte czasy miasto było dość bezpieczne dla zamieszkującej je ludności. Naturalnym elementem obronności miasta była szeroka, zabagniona doliny rzeki Huczwy, natomiast założyciel po otoczeniu miasta fosą i wałami zamknął je bramami: Tyszowiecką i Tomaszowską. Nazwa tej ostatniej została ustalona później, gdyż w chwili budowy bramy Tomaszów jeszcze nie istniał.
Układ przestrzenny Łaszczowa w XVI wieku był typowy dla miast o takiej wielkości. Zabudowa miasta w tym okresie była drewniana. Ośrodek stanowił prostokątny rynek i związane z nim bloki przyrynkowe. Przy pierzei północnej rynku stał ratusz otoczony kramami. Wewnątrz obwarowań mieścił się również zamek, ale murowany. Zachował się po nim tylko skarbiec, przekształcony w końcu XVIII w. na bożnicę o oryginalnej, późnobarokowej architekturze. Prawdopodobnie wraz z założeniem miasta powstała tu parafia łacińska pod wezwaniem św.św. Piotra i Pawła translokowana z Małoniża. Pierwszy łaszczowski kościół był drewniany z dziewięcioma oknami i trzema ołtarzami. Po śmierci Aleksandra Łaszcza jego dobra odziedziczyli synowie: Jan, Marcin i Aleksander. Jednak już w 1594 roku Łaszczów był własnością możnego rodu Gorajskich, którzy tworzą w mieście silny ośrodek kalwinizmu. Oznaką tego było powstanie drukarni, gdzie wydawał swoje dzieła kaznodzieja kalwiński Krzysztof Kraiński i minister zboru kalwińskiego Jakub Biskupski.
W trakcie dziejowego rozwoju Łaszczów staje się miastem narodowościowym. Pierwsza wzmianka o osadnikach żydowskich pochodzi z 1629 roku, ale już pod koniec XVII w. powstaje tu silna gmina żydowska, z krótko funkcjonującą drukarnią i murowaną synagogą urządzoną w zbrojowni dawnego zamku. Dokumenty miejskie z połowy XVII w. dowodzą istnienia w mieście cerkwi unickiej aż do drugiej połowy XIX w. kiedy to w roku 1875 pierwszym popem prawosławnym był Dionizy Hryniewiecki, a władze carskie wybudowały drewnianą cerkiew prawosławną w 1878 roku.
Z historią Łaszczowa związany jest na krótko zakon jezuitów. Sprowadza go do miasta ostatni z rodu Józef Łaszcz, biskup, sufragan chełmski w 1731 roku. W cztery lata później buduje dla nich klasztor i kaplicę, do której ofiaruje słynący łaskami obraz Matki Bożej Narolskiej, obecnie umieszczony w prawym bocznym ołtarzu naszego kościoła, a czczony przez parafian jako obraz Łaszczowskiej Matki Bożej Różańcowej. W 1745 roku Józef Łaszcz rozpoczyna budowę murowanego kościoła i kolegium dla zakonu. Barokowy kościół na rzucie krzyża, z dwiema wieżami w fasadzie i z kopułą pośrodku nie zostaje dokończony, z powodu śmierci fundatora, a po kasacie zakonu w 1773 roku mury rozebrano, a kolegium zostało przebudowane przez rodzinę Łukowskich na rezydencję właścicieli miasta nazywaną przez mieszkańców miasta, pałacem. Po II wojnie nieodbudowany i tak trwa do chwili obecnej. W swojej historii Łaszczów przeżywał też trudne okresy szczególnie w XVII w. Był plądrowany i palony przez Tatarów i Kozaków, a Szwedzi w 1655 r. i w czasie wojny północnej w 1702 roku dopełnili zniszczenia miasta. Dlatego nowy właściciel Łaszczowa, Franciszek Salezy Potocki po wielkim pożarze miasta w 1754 r. udziela mieszkańcom wydatnej pomocy przy odbudowie, jednocześnie nakazując, aby budowali budynki murowane, solidne i okazałe. Pozwala więc na rozebranie starych kominów w zamku z przeznaczeniem cegły na budowę domów. Drugim materialnym znakiem życia i działalności Anny i Franciszka Potockich było wybudowanie kościoła parafialnego pw. św. ap. Piotra i Pawła, który przebudowywany istnieje do dziś, obecnie także w stanie rozbudowy. Po śmierci Franciszka Salezego Potockiego, Łaszczów nabył sędzia grodzki lwowski Paweł Gembarzewski, a w niespełna 30 lat później, po jego śmierci właścicielem miasta zostaje Franciszek Łukowski, zięć Gembarzewskiego. Po powstaniu listopadowym w 1833 roku Łaszczów przechodzi w ręce rodzin: Szeptyckich i Starowiejskich, które związane są z nim do czasów II wojny światowej.
Wiek XIX to w historii Polski czas dwóch największych zrywów narodowowyzwoleńczych, powstań: listopadowego i styczniowego, które nie ominęły także naszego miasta. To tutaj żydowski chirurg Alfons Brawstedt zakłada własny szpital z trzydziestoma łóżkami dla powstańców listopadowych w 1831 roku. 12 stycznia tego roku w Łaszczowie stacjonował Batalion Gwardii Ruchomej województwa lubelskiego. Patriotyczna postawa łaszczowian w powstaniu styczniowym znajduje swój finał w odebraniu praw miejskich w 1869 roku i zdegradowaniu do rzędu osad wiejskich.
I wojna światowa nie oszczędza osady. W 1915 roku Rosjanie palą pałac, w którym wcześniej działał szpital wojskowy. Okres międzywojenny to czas rozwoju miejscowości. Obiektami użyteczności publicznej były: remiza strażacka, szkoła, łaźnia, masarnia i zakład mleczarski. Powstała w 1928 roku Kasa Stefczyka dała początek dzisiejszemu Bankowi Spółdzielczemu. W latach 1935-1938 wybudowano nowy budynek szkolny, W czasie wojny mieścił posterunek żandarmerii niemieckiej, rozbudowany w okresie powojennym i mieszczący obecnie: szkołę podstawową, gimnazjum publiczne, gminne przedszkole i bibliotekę publiczną.
II wojna światowa to ponury okres dla osady. We wrześniu 1939 roku, Łaszczów zostaje odbity Niemcom z 21 na 22 września. W czasie tych działań osada zostaje częściowo spalona. Okres okupacji to też walka oddziałów partyzanckich z bandami UPA. W 1944 r. Łaszczów zostaje przez nie spalony prawie doszczętnie.
Tragicznymi wydarzeniami tego okresu jest aresztowanie i śmierć w obozie w Dachau, właściciela Łaszczowa, błogosławionego Stanisława Kostki Starowieyskiego i największa egzekucja 75 mieszkańców Łaszczowa i okolicznych miejscowości 25.12.1942 r. w Kolonii Łaszczów.
Lata po II wojnie światowej to dość pomyślny okres dla osady. Administracyjnie jest ona siedzibą gminy. Powstają tu zakłady pracy. W 1950 r. rozpoczyna swoją działalność Państwowy Ośrodek Maszynowy, w którym po 1989 r. znajdują swoje miejsce: Placówka Straży Granicznej i Zakład Oklein „Bracia Mrozik”. Roztoczańska Spółdzielnia Mleczarska to obecnie Zakład Mleczarski. Na terenie dawnej Gminnej Spółdzielni „Samopomocy Chłopskiej” znalazły miejsce duże firmy handlowe, usługowe i transportowe. W 1997 r. spółka „Uren” z udziałem kapitału angielskiego przejęła Zamrażalnię Owoców i Warzyw. Od lat 70-tych ubiegłego stulecia nieprzerwanie działa SKR prowadząc nie tylko działalność usługową dla rolników, ale też produkcję brykietu opałowego ze słomy. W nowym przestronnym budynku znalazły swoje miejsce Bank Spółdzielczy i Urząd Pocztowy. Ostatnia dekada przyniosła powstanie licealnej szkoły średniej i zespołu Centrum Medycznego z niepublicznymi zakładami opieki zdrowotnej różnych specjalności, świadczącymi usługi medyczne dla pacjentów Łaszczowa jak i gmin ościennych. W 1993 r. parafia łaszczowska staje się dekanatem utworzonym przez biskupa zamojsko-lubaczowskiego Jana Śrutwę.
Szanowni Państwo!
Historia zazwyczaj zatacza koło i lubi się powtarzać. Łaszczów jest tego znakomitym przykładem. Po stu czterdziestu jeden latach znowu stał się miastem. I niech tak zostanie na zawsze.
Opracował: Antoni Borkowski
Mszę świętą celebrował Ks. Biskup Wacław Depo.
W czasie uroczystej sesji akt nadania statusu miasta miejscowości Łaszczów podpisany przez prezesa Rady Ministrów Donalda Tuska wręczyła Burmistrzowi Łaszczowa Cezaremu Girgielowi Pani Wojewoda Lubelski Genowefa Tokarska.
Zdjęcia z uroczystej sesji dostępne są w naszej galerii.
Autor:
©copyright 2008 Gmina Łaszczów